Na jaren van onzekerheid over schijnzelfstandigheid lijkt er eindelijk beweging te komen. In het recente coalitieakkoord spreken D66, VVD en CDA af dat de omstreden VBAR wordt losgelaten in zijn oorspronkelijke vorm en dat er wordt toegewerkt naar een Zelfstandigenwet. Belangenorganisaties spreken van een doorbraak. Maar wat is de status nu werkelijk, en wat betekent dit vandaag voor zzp’ers en opdrachtgevers?
Politieke koerswijziging, geen wetgeving
De kern is helder: er is sprake van een beleidsmatige koerswijziging, geen geldende nieuwe wet. Het coalitieakkoord markeert een principiële keuze om zelfstandigen een eigen wettelijke basis te geven, in plaats van hen uitsluitend te beoordelen vanuit het arbeidsrecht.
Volgens de Vereniging Zelfstandigen Nederland wordt de VBAR opgeknipt. Het beschermingsdeel krijgt vorm via een rechtsvermoeden van werknemerschap bij lage tarieven, terwijl het ondernemerschapsdeel wordt ondergebracht in de nieuwe Zelfstandigenwet. Daarmee erkent de politiek expliciet dat zelfstandigheid niet per definitie een voorportaal van loondienst is.
Wat houdt de Zelfstandigenwet inhoudelijk in
Hoewel de wet nog niet is aangenomen, is de inhoudelijke richting al duidelijk geschetst door ZZP Nederland. De beoogde Zelfstandigenwet werkt met een toetsingskader van drie onderdelen, die gezamenlijk bepalen of iemand als zelfstandige kwalificeert.
De eerste is de zelfstandigentoets. Deze kijkt naar klassiek ondernemerschap: werken voor eigen rekening en risico, meerdere opdrachtgevers, eigen tariefstelling, investeringen, zichtbaarheid in de markt en professionele bedrijfsvoering. Opvallend is dat ook het hebben van voorzieningen voor arbeidsongeschiktheid en pensioen expliciet worden genoemd als onderdeel van ondernemerschap.
De tweede toets is de werkrelatietoets. Daarbij wordt gekeken naar de feitelijke samenwerking: wie bepaalt hoe het werk wordt uitgevoerd, is er sprake van hiërarchische aansturing en in hoeverre is de zelfstandige ingebed in de organisatie van de opdrachtgever.
De derde component is een sectorale toets met rechtsvermoeden. In sectoren met verhoogd risico op schijnzelfstandigheid kan bij bepaalde omstandigheden worden uitgegaan van werknemerschap, tenzij de opdrachtgever overtuigend aantoont dat er sprake is van echte zelfstandigheid.
Daarnaast wordt gesproken over een onafhankelijke toetsingscommissie, al is nog niet duidelijk hoe bindend zo’n oordeel zal zijn.
Tijdlijn en juridische status
Belangrijk om te benadrukken: de Zelfstandigenwet is nog niet aangenomen. De beoogde ingangsdatum die nu wordt genoemd is 1 juli 2026, maar dit is afhankelijk van behandeling in de Tweede en Eerste Kamer. Ook is er op dit moment geen overgangsrecht vastgesteld.
Dat betekent dat tot die tijd de huidige juridische werkelijkheid leidend blijft. Arbeidsrelaties worden nog steeds beoordeeld op basis van bestaande wetgeving en jurisprudentie rond schijnzelfstandigheid.
Wat betekent dit nu in de praktijk
Hoewel de wet toekomstmuziek is, is de impact nú al voelbaar. Voor zowel zzp’ers als opdrachtgevers verschuift de focus steeds meer naar aantoonbaar ondernemerschap en dossieropbouw.
Voor zzp’ers betekent dit dat professioneel ondernemerschap geen nice to have meer is, maar randvoorwaardelijk. Meerdere opdrachtgevers, heldere tariefstelling, eigen marketing, eigen tools en aantoonbare voorzieningen voor risico’s worden steeds belangrijker. Wie dit nu al op orde heeft, loopt straks voorop.
Voor opdrachtgevers betekent dit dat inhuurbeleid verder moet professionaliseren. Segmentatie op tarief, rol en sector wordt cruciaal. Juridische onderbouwing, contractvormen en de feitelijke aansturing moeten beter aansluiten op de gekozen inhuurstrategie.
